Remontabel bouwen in de praktijk

Het circulaire en biobased test-/demohuis van Ingenii in Harderwijk is ontworpen om volledig losmaakbaar en remontabel te zijn. Maar of dat in de praktijk ook werkt, ontdek je pas wanneer je het daadwerkelijk doet.

Voor een tijdelijk verblijf op het poppodium TivoliVredenburg is het demohuis in Harderwijk gedemonteerd, getransporteerd en in Utrecht opnieuw opgebouwd. Daarna volgde dezelfde reis in omgekeerde richting: opnieuw demonteren, transporteren en weer monteren in Harderwijk. Daarmee kregen we een bijzondere kans om circulariteit niet alleen te ontwerpen of te berekenen, maar daadwerkelijk in de praktijk te testen.

Van Harderwijk naar Utrecht en weer terug: bekijk hoe het demohuis in de praktijk werd gedemonteerd en opnieuw opgebouwd.

En juist daar kwamen de interessante lessen naar boven. Want volledig losmaakbaar betekent niet automatisch dat demonteren en remonteren eenvoudig, snel of zonder schade verloopt. De praktijk stelt aanvullende vragen: zijn verbindingen goed bereikbaar? Is de demontagevolgorde logisch? Kunnen elementen veilig worden gehesen en vervoerd? Wat gebeurt er met aansluitingen en afwerkingen? En zijn onderdelen na meerdere montagecycli nog steeds even goed bruikbaar?

Dat sluit aan bij een belangrijk uitgangspunt van remontabel bouwen: een bouwproduct moet als geheel vrijwel schadevrij uit een gebouw kunnen worden gedemonteerd om hergebruik op product- of elementniveau daadwerkelijk mogelijk te maken.

Losmaakbaarheid is daarmee geen einddoel of alleen een getal. Het is een middel om daadwerkelijk hergebruik, aanpasbaarheid en remontage mogelijk te maken.

De verhuizing van het demohuis leverde waardevolle lessons learned op over ontwerp, detaillering, montage / demontage en transport. In de timelapse zie je het proces in de praktijk. De belangrijkste lessen delen we daarbij graag – zodat een volgende generatie remontabele gebouwen niet alleen op papier losmaakbaar is.

10 lessen over remontabel bouwen uit de praktijk

1. 1. Leg alle verbindingen vast
      Extra aangebrachte schroeven waren niet terug te vinden in het 3D-model en bemoeilijkten de demontage. Leg ook wijzigingen tijdens de bouw goed vast.
      
   2. Houd bevestigingen bereikbaar
      De bevestiging van de HSB-elementen was pas bereikbaar na verwijdering van de gevelbekleding. Ontwerp verbindingen vanuit het toekomstige demontage- en remontageproces.
      
   3. Maak ook afwerkingen losmaakbaar
      De brandwerende binnenafwerking moest destructief worden verwijderd omdat deze was geniet en verlijmd. Voorkom dat afwerkingen elementnaden blokkeren en kies demontabele bevestigingen.
      
   4. Kies voor stekerbare installaties
      De opbouwinstallatie was goed bereikbaar, maar de traditionele elektraleidingen maakten demontage arbeidsintensief. Een stekerbare plug & play-installatie was eenvoudiger geweest.
   5. Losmaakbaar is niet altijd praktisch losmaakbaar
      De steenstrips zijn technisch losmaakbaar, maar demontage is arbeidsintensief en nauwelijks schadevrij mogelijk. Beoordeel daarom ook de praktische demonteerbaarheid.
      
   6. Laat afwerkingen stoppen op elementnaden
      Gevelbekleding en achterliggende latten liepen door over meerdere elementen en moesten worden verwijderd of doorgezaagd. Stem afwerking en achterconstructie af op de elementindeling.
   7. Denk ook na over losmaakbare voegen
      De los gelegde vloertegels bleken door de sterke elastische voegen alsnog lastig schadevrij te demonteren. Ook voegen en aansluitingen bepalen de daadwerkelijke losmaakbaarheid.
   8. Ontwerp ook voor veilige demontage
      Denk vooraf na over hijspunten, hijsmiddelen and tijdelijke stabiliteit. Geïntegreerde hijsvoorzieningen hadden demontage en remontage eenvoudiger en veiliger gemaakt.
      
   9. Nummer en organiseer onderdelen
      Zorg voor een gestructureerde opslag en nummer onderdelen waar nodig. Dit maakt remontage sneller en verkleint de kans op fouten.
      
   10. Bescherm onderdelen voor hergebruik en remontage
       Demontage, opslag en transport vergroten de kans op beschadiging. Ontwerp vooraf bescherming voor kwetsbare onderdelen, zoals glas en gevelbekleding.
       

Losmaakbaarheid bewijst zich in de praktijk

De demontage en remontage van het demohuis laat zien dat technisch losmaakbaar niet automatisch betekent dat een gebouw in de praktijk eenvoudig en schadevrij te demonteren en opnieuw te monteren is. Juist de detaillering, bereikbaarheid van verbindingen, afwerkingen, installaties, logistiek en bescherming van onderdelen blijken daarin bepalend.

Door het daadwerkelijk te doen, wordt zichtbaar waar het ontwerp werkt én waar het beter kan. Die lessen nemen we mee in volgende ontwerpen en toepassingen van remontabel bouwen.